Maatschappelijke relaties – Conflicten

Conflicten

Er zijn weinig aanwijzingen voor interne- en externe conflicten. Mogelijk waren deze er wel, maar zijn de sporen hiervan niet meer te achterhalen. De aangetroffen skeletten geven in sommige gevallen wel enige aanwijzingen. Mogelijk speelde geweld bij deze gevallen een rol. De dubbele begravingen, zoals bij Urk en S2, Swifterbant, kunnen duiden op geweld; Als deze individuen gelijktijdig zijn begraven, is er een kans dat zij door geweld om het leven zijn gekomen. In zowel S22, Swifterbant, als bij Schokland zouden de pijlpunten ook kunnen wijzen op geweld.

Deze vondsten tonen aan dat geweld in het Neolithicum wijdverbreid was en dat grootschalige conflicten niet ongewoon waren in deze periode.

De oorzaken van deze conflicten waren waarschijnlijk complex en divers. De overgang naar landbouw speelde hier waarschijnlijk een rol bij; deze bracht ingrijpende veranderingen met zich mee in de sociale structuur en leefwijze van menselijke samenlevingen. Factoren zoals concurrentie om grondstoffen en voedsel, territoriale geschillen, sociale ongelijkheid en ideologische verschillen kunnen een rol hebben gespeeld. Een van de onderzoekers, Fernádez-Crespo, van het massagraf in San Juan ante Portam Latinam, Spanje, geeft aan: ‘Landbouw is geen vereiste voor langdurig, georganiseerd geweld, oorlog dus, maar faciliteert het wel. Landbouwers hebben veel te verdedigen. Akkers, vee, weilanden. Maar evengoed kunnen bijvoorbeeld culturele verschillen aan de basis van dit conflict gelegen hebben. Als men de verhouding tussen bevolkingsgrootte en sporen van geweld in acht neemt, is deze periode een van de bloedigste in de geschiedenis van Europa.’

Hoewel conflicten tussen groepen niets nieuws waren, lijkt de schaal en intensiteit van geweld in het neolithicum ingrijpend te zijn veranderd. Oorlog werd waarschijnlijk een steeds belangrijker middel om macht en invloed te vergroten, zowel voor individuen als gemeenschappen. Dit markeerde het begin van een patroon van georganiseerde vijandigheid dat de menselijke geschiedenis blijvend zou beïnvloeden.

Hoewel het ontbreken van veel sporen van geweld niet betekent dat conflicten volledig afwezig waren, lijkt het erop dat de Swifterbanters buiten de grote strijdtonelen van hun tijd bleven. Ze combineerden landbouw met jagen en vissen, waardoor ze niet volledig afhankelijk werden van akkerbouw. Dit maakte hun levenswijze flexibeler en mogelijk minder bedreigend voor andere groepen. Daarnaast was het gebied waarin de Swifterbanters leefden, de natte deltagebieden, minder aantrekkelijk voor landbouwculturen die expansie nastreefden. De drassige gronden en wisselende waterstanden maakten grootschalige landbouw moeilijk. Voor vijandige groepen die elders vruchtbare gronden wilden veroveren, was het land van de Swifterbanters wellicht simpelweg niet de moeite waard.

Het bovengenoemde isotopenonderzoek van Olalde (2025) lijkt het ontbreken van conflicten bij de Swifterbanters te ondersteunen. Uit het aDNA-onderzoek blijkt dat de nieuwkomers en de lokale jagers-verzamelaars zich uiteindelijk verder genetisch vermengden (tot mogelijk de Trechterbekers), wat eerder wijst op positieve sociale interacties dan op conflict (zie afb.340 hierboven).

Conclusie